Szczepionka na COVID-19. Często zadawane pytania pacjentów z chorobami nerek i ich opiekunów.



Źródło: NephCure COVID-19 Medical Advisory Committee


  1. Czy szczepionka na Covid-19 ma wpływ na czynność nerek?

Nie ma dowodów wskazujących na to, że szczepionka na Covid-19 bezpośrednio oddziałuje na funkcję nerek. Szczepionka przeciwko Covid- 19 „trenuje” twój układ odpornościowy do walki z ewentualnym przyszłym zakażeniem wirusem SARS-Cov2, tak jak inne szczepionki „trenują” układ odpornościowy do walki z chorobami.

  1. Czy pacjenci z rzadkimi chorobami nerek powinni otrzymać szczepionkę przeciwko wirusowi Covid-19?

Jeśli cierpi Pan/Pani na przewlekłą chorobę nerek w którymkolwiek jej stadium lub jest po przeszczepieniu narządu, jest Pan/Pani w grupie zwiększonego ryzyka wystąpienia powikłań związanych z infekcją koronawirusem Covid- 19. Ma Pan/Pani możliwość wyboru, czy chce Pan/Pani otrzymać szczepionkę na COVID-19. Gorąco zachęcamy do rozmowy z lekarzem prowadzącym, aby wspólnie zdecydować czy szczepionka jest odpowiednia dla Pana/Pani aktualnego stanu zdrowia.

  1. Czy szczepionka na COVID-19 wywoła nawrót choroby u pacjentów z zespołem nerczycowym i innymi chorobami przebiegającymi z białkomoczem?

Odpowiedź na to pytanie nie jest jeszcze poznana. Podobnie jak inne szczepionki, szczepionka na COVID-19 wywołuje odpowiedź immunologiczną, która może wywołać nawrót choroby. W miarę szczepienia coraz większej liczby pacjentów z białkomoczem, uzyskamy dane, które ujawnią efekty działania szczepionki. Zachęcamy jednak do rozmowy z lekarzem, aby przekonać się, czy korzyści ze szczepionki przeważają ryzyko nawrotu choroby. Chociaż przyczyny nawrotów zespołu nerczycowego są czasami trudne do ustalenia, zaleca się, aby po otrzymaniu szczepionki przeciwko COVID-19 monitorować wszelkie objawy i regularnie sprawdzać poziom białka w moczu. Ważne jest, aby każdy, niezależnie od tego, czy otrzymał szczepionkę COVID-19, czy nie, często mył ręce, nosił maskę, zachowywał dystans społeczny i unikał tłumów. Gorąco zachęcamy do rozmowy z lekarzem na temat tego, czy szczepionka jest odpowiednia dla Pana/Pani i Pana/Pani aktualnego stanu zdrowia.

  1. Czy pacjenci z zespołem nerczycowym, którzy mają osłabiony układ odpornościowy oraz inni pacjenci z chorobami nerek przebiegającymi z białkomoczem, mogą wytworzyć wystarczającą ilość przeciwciał po otrzymaniu szczepionki na COVID-19, aby uzyskać odporność?

Konieczne jest przeprowadzenie dalszych badań w celu określenia stopnia odporności jaką wyżej wspomniane grupy pacjentów uzyskają dzięki szczepieniu. Niektórzy pacjenci z osłabionym układem odpornościowym mogą mieć zmniejszoną odpowiedź na szczepionkę, co wynika z obniżonej liczby zdolnych do adaptacji komórek odpornościowych danej osoby. Należy porozmawiać z lekarzem, aby dowiedzieć się, czy szczepionka COVID-19 jest odpowiednia dla danego pacjenta oraz w jaki sposób przyjmowane leki mogą wpłynąć na odpowiedź organizmu na szczepionkę.

  1. Czy leki immunosupresyjne, które przyjmuje wielu pacjentów z zespołem nerczycowym i innymi chorobami przebiegającymi z białkomoczem, mają wpływ na działanie szczepionki na COVID-19?

Konieczne są dalsze badania w celu określenia stopnia odporności ochronnej zapewnianej przez szczepionkę COVID-19 u pacjentów z chorobami nerek, którzy przyjmują leki immunosupresyjne i którzy mają osłabiony układ odpornościowy. Ponieważ układ odpornościowy może u każdego pacjenta reagować inaczej, należy porozmawiać z lekarzem, czy szczepionka COVID-19 jest odpowiednia oraz czy stosowane leki mogą wpłynąć na odpowiedź organizmu na szczepionkę.

  1. Czy pacjenci, którzy otrzymali Rituximab mogą otrzymać szczepionkę?

Rituksymab wybiórczo redukuje ilość komórek B, a dokładnie limfocytów B CD20+ w organizmie, aby stłumić aktywność choroby zapalnej. Ogólnie rzecz biorąc, szczepionki skłaniają organizm do wytwarzania większej ilości komórek odpornościowych, takich jak limfocyty B, w celu ochrony przed zarazkami wywołującymi choroby i infekcje. Zdecydowanie sugeruje się, aby porozmawiać ze swoim lekarzem, aby sprawdzić, czy szczepionka COVID-19 jest dla Pana/Pani odpowiednia. Oto ciekawy artykuł z danymi, które mogą wskazywać, że ludzie, którzy otrzymują leki takie jak rytuksymab, oblinutuzumab i ofatumab, mogą przyjąć szczepionkę przeciwko COVID-19 bez pogorszenia kontroli nad chorobą i uzyskać dzięki niej pewną ochronę: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32671831/.

  1. Czy istnieją jakieś inne działania niepożądane szczepionki przeciwko COVID-19 u pacjentów z FSGS, u pacjentów po przeszczepieniu narządu lub u pacjentów, którzy mają osłabiony układ immunologiczny/przyjmują leki immunosupresyjne?

Zakłada się, że powszechne i spodziewane działania niepożądane są takie same u pacjentów z FSGS, po przeszczepieniu narządu i z osłabionym układem odpornościowym. Należy jednak porozmawiać z lekarzem o swoim szczególnym stanie zdrowia i o tym, jak organizm może zareagować na szczepionkę COVID-19.

  1. Czy szczepionka COVID-19 będzie może wchodzić w interakcje z terapiami i lekami przyjmowanymi przeze mnie w związku z chorobą nerek lub może w jakikolwiek sposób zaburzyć terapie?

Generalnie, szczepionki nie wchodzą w interakcje z lekami. Jednak wielu pacjentów z chorobą nerek przyjmuje leki immunosupresyjne, które powodują osłabienie układu odpornościowego. Najlepiej przedyskutować ze swoim lekarzem prowadzącym czy szczepionka na COVID-19 i wszystkie przyjmowane przez Pana/ Panią leki, w tym leki dostępne bez recepty i suplementy ziołowe, nie będą szkodliwe dla zdrowia i aby ustalić, co jest dla Pana/Pani najlepszym rozwiązaniem.

  1. Czy szczepionka przeciwko COVID-19 była badana w grupie pacjentów stosujących immunosupresję (tj. u pacjentów z osłabionym lub stłumionym układem odpornościowym)?

Naukowcy badają obecnie reakcje układu odpornościowego na szczepionki u pacjentów po transplantacji narządów. Wyniki tych badań nie są jednak jeszcze dostępne.

  1. Czy członkowie rodzin pacjentów z chorobami przewlekłymi nerek i pacjentów po przeszczepieniach narządów powinni czekać ze szczepieniem?

Osoby z chorobami podstawowymi, takimi jak choroba nerek, prawdopodobnie otrzymają dostęp do szczepionki wcześniej niż osoby zdrowe. Członkowie rodziny, którzy otrzymają szczepionkę, pomogą chronić osoby z upośledzoną odpornością (tj. osoby z osłabionym układem odpornościowym oraz pacjenci po przeszczepieniu), zwłaszcza mieszkające w jednym gospodarstwie domowym. Zachęcamy do rozmowy ze swoim lekarzem na temat szczepionki COVID-19 oraz tego, czy jest ona odpowiednia dla Pana/Pani i/lub rodziny.

  1. Czy pacjenci po przeszczepieniu narządu powinni otrzymać szczepionkę na COVID-19? Jeśli tak, to którą?

W chwili obecnej uważa się, że szczepionki mRNA są najbezpieczniejsze dla pacjentów po przeszczepieniu, u których leki zapobiegające odrzucaniu przeszczepu powodują stłumienie układu odpornościowego. Żadna ze szczepionek mRNA nie była testowana na kandydatach do przeszczepienia lub biorcach w początkowych badaniach fazy 3, ale naukowcy badają obecnie reakcję układu odpornościowego na szczepionkę u pacjentów po transplantacjach narządów, w tym czas, przez jaki utrzymuje się ochronny poziom przeciwciał po szczepieniu. Należy porozmawiać z lekarzem na temat szczepionki COVID-19, aby uzyskać dalsze wskazówki.

  1. Czy osoby ze schyłkową niewydolnością nerek tj. takie, których nerki przestały funkcjonować, powinny się zaszczepić?

Przewlekła choroba nerek, niezależnie od jej stadium, jest uważana za stan medyczny wysokiego ryzyka. Osoby z takim rozpoznaniem będą miały pierwszeństwo w otrzymaniu szczepionki przed zdrowymi osobami w tym samym wieku. Proszę porozmawiać ze swoim lekarzem o tym, czy szczepionka COVID-19 jest dla Pana/Pani odpowiednia.

  1. Czy pacjenci znajdujący się na liście oczekujących na transplantację powinni otrzymać szczepionkę przed przeszczepieniem? Czy moja operacja przeszczepienia zostanie odroczona, jeśli otrzymam szczepionkę COVID-19, a następnie dostanę wezwanie?

Ogólnie rzecz biorąc, u pacjentów zaszczepionych przed przeszczepieniem skuteczność szczepionki może być mniejsza po operacji, szczególnie jeśli zastosowano terapię zmniejszającą czynność limfocytów B (np. rytuksymab). Większość programów transplantacyjnych wymaga jednak, aby kandydaci do przeszczepienia otrzymali pełen cykl szczepień w oczekiwaniu na operację, zwłaszcza że szczepionki zawierające żywe wirusy, takie jak MMR i ospa wietrzna, są przeciwwskazane po przeszczepie. Należy omówić z lekarzem możliwości zaszczepienia się szczepionką przeciwko COVID-19.

  1. Czy szczepionka przeciwko COVID-19 jest bezpieczna dla dializowanych pacjentów?

Dostępne dane pokazują, że pacjenci ze schyłkową niewydolnością nerek oraz dializowani, u których doszło do zakażenia i rozwoju COVID-19 mają 7-krotnie większe ryzyko hospitalizacji i ciężkiego przebiegu choroby w porównaniu do pacjentów bez schyłkowej niewydolności nerek i niedializowanych. Amerykańskie towarzystwa nefrologiczne: „The National Renal Administrators Association” i „American Society of Nephrology” są zdania, że pacjenci ze schyłkową niewydolnością nerek i będący dializowani powinni otrzymać priorytet w dostępie do szczepionki, ze względu na swoją chorobę.

  1. Czy któraś ze szczepionek przeciwko COVID-19 jest „żywą” szczepionką?

Dwie szczepionki opracowane przez firmy Oxford-AstraZeneca oraz Johnson & Johnson są szczepionkami wektorowymi, w których nośnikiem glikoproteiny wirusa stymulującej powstanie pamięci odpornościowej jest żywy, ale osłabiony adenowirus. Dwie pozostałe szczepionki Pfizer-BioNTech oraz Moderna są z kolei oparte na technologii mRNA i nie zawierają nośnika w postaci żywego wirusa.

  1. Jakie są różnice w działaniu szczepionek przeciwko COVID-19 w porównaniu do innych szczepionek?

Podstawową różnicą jest technologia mRNA, która została użyta do opracowania szczepionek firm Pfizer-BioNTech i Moderna. Są to pierwsze szczepionki mające ten mechanizm działania. Z technologii mRNA wynika różnica w przechowywaniu tych dwóch szczepionek. Ze względu na fakt, że mRNA jest bardzo niestabilne poza ludzkim organizmem wymagają one przechowywania w bardzo niskich temperaturach oraz konieczne jest podanie dwóch dawek. W przeciwieństwie do innych szczepionek nie wiemy też jak długo utrzymuje się pamięć odpornościowa po ich podaniu, ponieważ na razie brakuje danych na ten temat. Wiemy natomiast, że efekt zastosowania szczepionek przeciwko COVID-19 jest podobny do szczepionek przeciwko innym chorobom i polega na stymulacji odpowiedzi układu odpornościowego przeciwko drobnoustrojom wywołującym choroby.

  1. Czy konieczne będzie poddawanie się szczepieniu przeciwko COVID-19 co roku, tak jak w przypadku szczepień przeciwko grypie?

W tym momencie nie da się odpowiedzieć na to pytanie. Na razie brakuje danych na temat czasu utrzymywania się pamięci odpornościowej po podaniu szczepionki przeciwko COVID-19 i wciąż konieczne są dalsze badania, żeby to określić.

  1. Czy dorośli pacjenci z chorobą nerek w wyniku szczepienia uzyskają taki sam stopień ochrony przed zakażeniem SARS-CoV2 jak zdrowi ludzie?

Aby odpowiedzieć na to pytanie potrzeba więcej badań. Pozwolą one określić w jakim stopniu szczepionka przeciwko COVID-19 stymuluje powstanie odporności u pacjentów z chorobą nerek, która przyczynia się również do osłabienia układu odpornościowego.

  1. Jakie są spodziewane działania niepożądane szczepionki przeciwko COVID-19 i kiedy powinienem/-nam skontaktować się lekarzem w przypadku ich wystąpienia?

Dostępne dane wskazują, że większość ludzi nie doświadczyła poważnych działań niepożądanych po podaniu szczepionki przeciwko COVID-19. Do najczęstszych oraz spodziewanych działań niepożądanych należą: ból ramienia, zaczerwienienie w miejscu podania szczepionki, lekkie osłabienie, niska gorączka, bóle stawów, dreszcze i ból głowy. Dane o szczepionkach mRNA mówią, że pacjenci zgłaszają brak lub lekkie działania niepożądane. Obecnie prowadzone są również obserwacje u pacjentów poddanych szczepieniu w celu określenia częstości występowania działań niepożądanych. Proszę pamiętać, że w przypadku pogorszenia się objawów po szczepieniu powinien Pan/Pani skontaktować się z lekarzem.

  1. Kiedy pacjenci pediatryczni będą mogli otrzymać szczepionkę?

Na razie program szczepień nie obejmuje populacji pediatrycznej, jednak szczepionka Pfizer-BioNTech jest dopuszczona dla osób powyżej 16 roku życia.

  1. Czy szczepionka przeciwko COVID-19 jest bezpieczna dla dzieci? Czy producenci szczepionek będą prowadzić badania kliniczne uwzględniając populację pediatryczną?

Zarówno Pfizer-BioNTech, jak i Moderna rozpoczęły niedawno badania kliniczne nad szczepionką przeciwko COVID-19 z udziałem grupy dzieci powyżej 12 roku życia. Wyniki tych badań pozwolą określić bezpieczeństwo zastosowania szczepionki w tej populacji. Jeżeli Twoje dziecko cierpi na chorobę zwiększającą ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia (np. chorobę nerek) być może, w momencie dopuszczenia szczepionki, będzie mogło otrzymać ją wcześniej niż dzieci bez chorób przewlekłych. W celu uzyskania większej ilości informacji proszę porozmawiać z lekarzem pediatrą przy okazji następnej wizyty.

  1. Czy szczepionki przeciwko COVID-19 były odpowiednio przebadane zanim uzyskały warunkowe pozwolenie na dopuszczenie do obrotu?

Zarówno Agencja Żywności i Leków (FDA) w USA, jak i Europejska Agencja Leków (EMA) w Unii Europejskiej w rzetelny i dokładny sposób dokonały oceny bezpieczeństwa każdej szczepionki przeciwko COVID-19 oraz stwierdziły jednoznacznie przewagę korzyści nad ryzykiem płynącym z zastosowania szczepionki zanim dopuściły ją do obrotu. Szczepionki, które zostały dopuszczone były odpowiednio przebadane w dużych badaniach klinicznych w celu upewnienia się, co do ich bezpieczeństwa. Badania te uwzględniały wielotysięczne grupy osób w różnym wieku, o różnej płci i rasie oraz z różnymi chorobami. Pacjenci z chorobą nerek byli również uwzględnieni w badaniach nad szczepionkami firm Pfizer-BioNTech oraz Moderna, nie zawierały one jednak pacjentów pediatrycznych oraz osób z immunosupresją (np. pacjentów z upośledzoną odpowiedzią układu odpornościowego).

  1. Czym jest szczepionka mRNA i jak ona działa? Skąd wiemy, że jest ona bezpieczna, skoro to pierwsza szczepionka w historii, która wykorzystuje tę technologię?

Szczepionkami mRNA są szczepionki firm Pfizer-BioNTech oraz Moderna. Efektem ich zastosowania jest nauczenie układu odpornościowego rozpoznawania specyficznego dla wirusa SARS-CoV2 białka S. Cząsteczka mRNA stanowi swojego rodzaju instrukcję dla ludzkiego organizmu, według której, po podaniu organizm sam produkuje niegroźne kopie białka S stymulujące własny układ odpornościowy. Po wykorzystaniu mRNA do produkcji białka S jest ono degradowane, a w przypadku późniejszego kontaktu z SARS-CoV2 układ odpornościowy gospodarza od razu odpowiada za pomocą limfocytów B oraz T hamując rozwinięcie się zakażenia. Należy podkreślić, że technologia mRNA nie jest nowa i jest znana w świecie nauki od lat. Dzięki bezprecedensowemu zaangażowaniu naukowców oraz wsparciu ludzi niezwiązanych z nauką możliwe było bardzo szybkie zastosowanie tej technologii w opracowaniu szczepionki przeciwko COVID-19 bez rezygnacji z badań nad bezpieczeństwem oraz z zachowaniem niezbędnych standardów.

  1. Czy muszę się szczepić, jeśli przebyłem/-am już COVID-19?

Obecnie obowiązujące wytyczne zalecają, że każdy powinien otrzymać szczepionkę niezależnie od tego, czy przebył zakażenie w przeszłości. Zarówno COVID-19, jak i szczepionki przeciwko tej chorobie są z nami od niedawna i wciąż nie dysponujemy danymi na temat tego, jak długo utrzymuje się odporność po przebytej chorobie i po szczepieniu. Wiemy natomiast, że COVID-19 spowodował poważne problemy zdrowotne oraz zgony wielu ludzi na całym świecie. Amerykańskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób Zakaźnych (CDC) uważa, że otrzymanie szczepienia przeciwko COVID-19 jest bezpieczniejszym wyborem niż ryzykowanie zakażenia siebie lub swoich bliskich.

  1. Czy szczepionki przeciwko COVID-19 wpływają na płodność? Czy mogą one wpłynąć na kobietę w ciąży lub nienarodzony płód?

CDC nie odradza szczepienia przeciwko COVID-19 ze względu na ciążę. Pfizer-BioNTech oraz Moderna prowadzą obecnie badania, w których obserwują kobiety, które zaszły w ciążę po otrzymaniu szczepionki. Obecnie dane na temat bezpieczeństwa szczepionek przeciwko COVID-19 wśród ciężarnych są ograniczone, jednak Moderna nie zgłosiła żadnych zastrzeżeń co do bezpieczeństwa swojej szczepionki w oparciu o badania nad modelami zwierzęcymi oraz badania reprodukcyjne.

  1. Czy szczepionka przeciwko COVID-19 zmienia materiał genetyczny człowieka?

Nie. Szczepionki mRNA nie mogą zmienić DNA człowieka. Cząsteczki mRNA są bardzo nietrwałe i wrażliwe na czynniki zewnętrzne, stąd ulegają szybkiej degradacji po znalezieniu się w organizmie człowieka. Z tego powodu muszą być przechowywane w bardzo niskich temperaturach oraz konieczne jest podanie dwóch dawek. DNA znajduje się w jądrze komórkowym, natomiast szczepionki mRNA mają swoje miejsce działania poza nim. Z tego względu niemożliwe jest, żeby mRNA zawarte w szczepionce mogło oddziaływać z DNA.

  1. Czy po szczepieniu przeciwko COVID-19 mogę nadal zakażać innych ludzi?

Powstanie pamięci odpornościowej zajmuje ludzkiemu organizmowi kilka tygodni od momentu podania ostatniej dawki szczepionki. To oznacza, że możliwe jest zakażenie się SARS-CoV2 przed lub tuż po otrzymaniu szczepienia. Według naukowców osoby zaszczepione wciąż mogą przenosić wirusa w swoich organizmach. Efekty żadnej szczepionki nie są natychmiastowe, stąd niezbędne jest, nawet po szczepieniu, przestrzeganie zasad epidemiologicznych tzn. częste mycie rąk, noszenie maseczek ochronnych zasłaniających nos i usta oraz utrzymywanie dystansu fizycznego i unikanie zatłoczonych miejsc. Z punktu widzenia zdrowia publicznego kluczowe jest, żeby szczepieniu poddać odpowiednią dużą liczbę osób tak, aby rozprzestrzenianie się wirusa w społeczeństwie uległo znacznemu spowolnieniu.

  1. Czy po szczepieniu przeciwko COVID-19 wciąż mogę się zarazić?

Tak. Wytworzenie pamięci odpornościowej zajmuje ludzkiemu organizmowi kilka tygodni od momentu podania ostatniej dawki szczepionki. Szczepionka nie zastępuje własnego układu odpornościowego, tylko go wspomaga. Dzięki szczepieniu przeciwko COVID-19 znacznie zmniejsza się ryzyko rozwinięcia pełnoobjawowej choroby. Warto pamiętać, że dzięki szczepieniu nie tylko chroni się siebie, ale również inne osoby w społeczeństwie, w tym te obarczone większym ryzykiem ciężkiego przebiegu zakażenia z powodu swoich chorób. Również, nawet po szczepieniu, niezbędne jest przestrzeganie zasad epidemiologicznych tzn. częste mycie rąk, noszenie maseczek ochronnych zasłaniających nos i usta oraz utrzymywanie dystansu fizycznego i unikanie zatłoczonych miejsc.

  1. W jaki sposób monitorowane są długoterminowe efekty podania szczepionki przeciwko COVID-19 oraz jej działania niepożądane?

Długoterminowe działania niepożądane szczepionek przeciwko COVID-19 nie zostały do tej pory określone, ale będą dostępne, kiedy zakończą się badania nad zdrowymi ochotnikami, którzy otrzymali szczepienie w ramach fazy 3 badań klinicznych. Bezpieczeństwo oraz działanie niepożądane są również uważnie obserwowane przez agencje zajmujące się bezpieczeństwem leków (FDA i EMA).

Referencje:

  • https://asts.org/advocacy/covid-19-resources/asts-covid-19-strike-force/transplant-capacity-in-the-covid-19- era#.X_NTothKgnI
  • https://www.cdc.gov/vaccines/covid-19/hcp/answering-questions.html
  • https://www.myast.org/sites/default/files/2020%2012%2008%20COVID19%20VACCINE%20FAQS_FINAL.pdf
  • https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/need-extra-precautions/people-with-medical-conditions.html
  • https://www.cdc.gov/vaccines/covid-19/hcp/answering-questions.html
  • https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/vaccines/recommendations/pregnancy.html
  • https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32671831 8 https://www.vaccines.gov/basics/safety

Opublikowano: 13 kwietnia 2021