Badania diagnostyczne i odpowiedź na szczepienie COVID-19



Podstawową i najskuteczniejszą metodą potwierdzającą aktywne zakażenie wirusem SARS-CoV-2 jest tak zwany test PCR. Skrót pochodzi od pierwszych liter angielskiego określenia łańcuchowej reakcji polimerazy. Dzięki zastosowaniu tej reakcji można potwierdzić obecność nawet znikomej ilości materiału genetycznego wirusa. Można ją też z powodzeniem wykorzystywać w diagnostyce zakażeń bakteryjnych oraz mutacji genetycznych. Jest to obecnie jedyna rekomendowana metoda rozpoznania zakażenia wirusem SARS-CoV-2. Jej wadami są wyłącznie wymagania sprzętowe oraz wysoki koszt i czas trwania analizy.

Najczęściej do badania wykorzystuje się wymaz z nosa i gardła u osób z podejrzeniem zakażenia, które:

  • mają objawy infekcji dróg oddechowych o nagłym początku, np. gorączka, kaszel, duszność i/lub wykryte przeciwciała w badaniu serologicznym;
  • w ostatnich 14 dniach licząc od początku objawów podróżowały lub przebywały w kraju/regionie, w którym odnotowano lokalną transmisję zakażenia SARS-CoV-2;
  • miały w ostatnich 14 dniach bliski kontakt z potwierdzonym lub prawdopodobnym przypadkiem COVID-19;
  • wymagają hospitalizacji.

Do alternatywnych metod diagnozowania możemy zaliczyć testy serologiczne, które wykrywają przeciwciała, czyli specyficzne białka wytwarzane przez organizm w odpowiedzi na infekcję. Rozróżnia się dwie klasy takich przeciwciał:

  1. IgM stanowią laboratoryjny wyznacznik świeżego zakażenia.
  2. IgG pojawiają się we krwi chorego w późniejszym okresie choroby, a ich stężenie szybko narasta w trakcie infekcji (wykres).

Wykres przedstawiający okres powstawania przeciwciał IgM i IgG w odpowiedzi na zakażenie.

Do czasu wprowadzenia szczepień, testy serologiczne miały zastosowanie jedynie przy potwierdzeniu infekcji. Obecnie, testy serologiczne potwierdzają też wytworzenie przeciwciał w odpowiedzi na szczepienie. U pacjentów, którzy przebyli zakażenie przeciwciała IgG mogą być skierowane przeciw różnym elementom wirusa, m.in. białkom nukleokapsydu (N). Tymczasem, u osób zaszczepionych pobudzana jest tylko produkcja tych skierowanych przeciwko białku S. W związku z powyższym, ocena przeciwciał IgG skierowanych przeciwko białkom S1 oraz N pozwala na rozróżnienie szczepionych, którzy nie przeszli w przeszłości zakażenia SARS-CoV-2 (IgG antyN – negatywne, IgG S1 – pozytywne) od osób tych, którzy mieli kontakt z wirusem (IgG antyN – pozytywne, IgG S1 – pozytywne). Przeciwciała IgG pojawiają zwykle już 2 tygodnie po pierwszej dawce szczepienia, jednak nie świadczą o uzyskaniu odporności na zakażenie. Do tego potrzebna jest jeszcze odpowiedź komórkowa, której nie da się dokładnie zbadać. Pełen efekt produkcyjny przeciwciał uzyskuje się dopiero 1-2 tygodnie po drugiej dawce.

Trzecim rodzajem testów są testy antygenowe które polegają na wykrywaniu białek wirusa w wymazie pobranym z nosa i gardła. W teście antygenowym wykorzystywane są specyficzne przeciwciała, które wiążą się z określonym białkiem wirusa. Główną zaletą tych testów jest krótki czas oczekiwania na wynik oraz cena, a co z tym związane – ich większa dostępność.  Niestety ich czułość i swoistość pozostawiają wątpliwości co do diagnozy. Przewiduje się, że wynosi ona około 75-85% co oznacza, że na 100 wyników 75-85 zostało rozpoznanych prawidłowo (wynik prawdziwie dodatni lub ujemny). Istnieje więc spora część wyników (nawet 25%), które mogą być fałszywie dodatnie (zdrowy pacjent jest diagnozowany jako chory) lub fałszywie ujemne (chory pacjent jest diagnozowany jako zdrowy).

Piśmiennictwo:

  1. who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019
  2. CDC Tests for COVID-19. https://www.cdc.gov
  3. Hadaya J, Schumm M, Livingston EH. Testing Individuals for Coronavirus Disease 2019 (COVID-19). JAMA 2020; 323: 1981.
  4. Loeffelholz MJ, Tang YW. Laboratory diagnosis of emerging human coronavirus infections – the state of the art. Emerg Microbes Infect 2020; 9: 747.

Opublikowano: 22 lutego 2021